ฮาโลวีนมาจากไหน? ย้อนรอยเทศกาลซาวิน แจ็กโอแลนเทิร์นหัวผักกาด และผีในตำนานทั่วโลก
ทุกวันที่ 31 ตุลาคม เราเห็นฟักทองแกะสลัก ชุดผี และเด็ก ๆ เคาะประตูขอขนม แต่รู้ไหมว่า ฮาโลวีน ไม่ได้เริ่มที่อเมริกา และแจ็กโอแลนเทิร์นยุคแรกก็ไม่ได้ทำจากฟักทองด้วยซ้ำ บทความนี้จะพาย้อนไปดูต้นกำเนิดของเทศกาลที่หลายคนรอคอยที่สุดของเดือนตุลาคม
สรุปสั้น: ฮาโลวีนมีรากมาจาก “ซาวิน” (Samhain) เทศกาลปีใหม่ของชาวเคลต์ที่เชื่อว่าคืนนั้นประตูสู่โลกวิญญาณจะเปิด คนจึงแต่งกายปลอมตัว ต่อมาศาสนจักรกำหนดให้ 1 พฤศจิกายนเป็นวัน All Hallows คืนก่อนหน้าจึงกลายเป็น All Hallows' Eve หรือ Halloween ส่วนแจ็กโอแลนเทิร์นเดิมแกะจากหัวผักกาดในไอร์แลนด์และสกอตแลนด์
จุดเริ่มต้น: เทศกาลซาวินของชาวเคลต์
ซาวินเป็นวันขึ้นปีใหม่ของชาวเคลต์ จัดตั้งแต่พระอาทิตย์ตกวันที่ 31 ตุลาคม จนถึงพระอาทิตย์ตกวันที่ 1 พฤศจิกายน ถือเป็นการปิดฤดูเก็บเกี่ยวและเข้าสู่ช่วงมืดของปี ชาวเคลต์เชื่อว่าในคืนนี้ประตูระหว่างโลกมนุษย์กับโลกวิญญาณจะเปิดออก วิญญาณ ภูติ และสิ่งเหนือธรรมชาติจึงออกมาเดินบนโลกได้ ผู้คนจุดกองไฟขนาดใหญ่ในสถานที่สำคัญอย่างเนินทลาชตา (Tlachtga) ในไอร์แลนด์
ทำไมต้องแต่งผี และ Trick or Treat มาจากไหน
การแต่งกายในคืนซาวินไม่ได้มีไว้ให้สนุกอย่างเดียว ข้อมูลจาก American Folklife Center ระบุว่าชาวเคลต์สวมหนังสัตว์เพื่อซ่อนตัวจากวิญญาณ บางคนสวมหน้ากากหรือทาหน้าให้ดำเพื่อปลอมเป็นบรรพบุรุษที่ล่วงลับ แล้วเดินไปตามบ้านต่าง ๆ แสดงท่าทางตลกเพื่อแลกกับอาหารและเครื่องดื่ม ธรรมเนียมเดินตามบ้านนี้เองที่เชื่อกันว่าเป็นต้นแบบของ Trick or Treat ในปัจจุบัน
จาก All Hallows' Eve สู่ Halloween
ในศตวรรษที่ 7 สมเด็จพระสันตะปาปาโบนิเฟสที่ 4 กำหนดให้วันที่ 1 พฤศจิกายนเป็นวันสมโภชนักบุญทั้งหลาย (All Saints' Day หรือ All Hallows' Day) แต่ประเพณีเดิมไม่ได้หายไป คืนก่อนหน้าจึงถูกเรียกว่า All Hallows' Eve และค่อย ๆ กร่อนเสียงเป็นคำว่า “Halloween” อย่างที่เรารู้จัก ต่อมาเมื่อชาวไอริชอพยพไปอเมริกาจำนวนมากในศตวรรษที่ 19 เทศกาลนี้ก็แพร่หลายจนกลายเป็นงานใหญ่ระดับโลก
แจ็กโอแลนเทิร์นยุคแรก แกะจากหัวผักกาด ไม่ใช่ฟักทอง
ชื่อ “แจ็กโอแลนเทิร์น” มาจากนิทานพื้นบ้านไอริชเรื่อง “แจ็กขี้เหนียว” (Stingy Jack) ชายผู้หลอกปีศาจได้ถึงสองครั้ง เมื่อแจ็กตาย ทั้งสวรรค์และนรกต่างไม่ยอมรับ ปีศาจจึงส่งเขาไปเร่ร่อนในความมืดพร้อมถ่านที่ลุกไหม้ก้อนหนึ่ง แจ็กใส่ถ่านไว้ในหัวผักกาดที่คว้านเป็นโคม ชาวไอริชจึงเรียกเขาว่า “Jack of the Lantern”
ไอร์แลนด์และสกอตแลนด์: แกะหน้าน่ากลัวบนหัวผักกาด (turnip) วางไว้ที่หน้าต่างหรือประตูเพื่อไล่วิญญาณร้าย
อังกฤษ: ใช้หัวบีตขนาดใหญ่แทน
อเมริกา: ผู้อพยพนำประเพณีแกะผักติดตัวไปด้วย การแกะฟักทองจึงกลายเป็นสัญลักษณ์ของฮาโลวีนนับแต่นั้น
รู้จักผีในตำนานจากทั่วโลก
ในเมื่อฮาโลวีนมีรากจากไอร์แลนด์ ผีที่ควรรู้จักตัวแรกจึงหนีไม่พ้น แบนชี (Banshee) วิญญาณหญิงในตำนานไอริชที่เชื่อกันว่าเสียงกรีดร้องของเธอเป็นลางบอกว่าจะมีคนในบ้านจากไป ข้ามไปฝั่งเอเชีย ญี่ปุ่นมี “โยไค” ภูติพื้นบ้านนับร้อยชนิด เช่น คิทสึเนะ (จิ้งจอก) และคัปปะ (ภูติแม่น้ำ) ส่วนไทยเราก็มีผีคุ้นหูอย่างนางตานีและกระสือ น่าสนใจว่าแม้ต่างวัฒนธรรม แต่หลายตำนานเล่าเรื่องคล้ายกัน คือความเชื่อเรื่องวิญญาณที่อยู่ใกล้ชีวิตมนุษย์
อยากรู้จักแบนชีให้ลึกกว่านี้? ทีม ChatStick เขียน eBook ภาษาอังกฤษ “Banshee: The Harbinger of Death in Irish Lore” ความยาว 120 หน้า เล่าที่มาของตำนาน ภาพของแบนชีในวรรณกรรมและป๊อปคัลเจอร์ และบทบาทของเธอต่อวัฒนธรรมไอริช เหมาะกับคนที่ชอบตำนานเคลต์ หรืออยากฝึกอ่านภาษาอังกฤษจากเรื่องที่สนุก
5 ไอเดียฉลองฮาโลวีนแบบสบาย ๆ ที่บ้าน
ลองแกะโคมแบบดั้งเดิมจากผักหัวกลมอย่างหัวไชเท้าหรือหัวบีต แล้วเล่าเรื่องแจ็กขี้เหนียวให้เด็ก ๆ ฟัง
จัดคืนเล่าเรื่องผีพื้นบ้าน ให้แต่ละคนเลือกผีจากคนละประเทศมาเล่า
แต่งตัวเป็นตัวละครในตำนาน แทนผีแบบเดิม ๆ เช่น คิทสึเนะ หรือแบนชี
ระบายสีภาพภูติแบบน่ารัก ผ่อนคลายได้ทั้งเด็กและผู้ใหญ่ (ดูไอเดียด้านล่าง)
ทำขนมธีมฮาโลวีนแจกเพื่อนบ้าน แทนการรอให้มาเคาะประตู
สำหรับไอเดียข้อ 4 ทีมเรามีสมุดระบายสีดิจิทัล “Chibi Yokai Cafe” เป็นไฟล์ PDF 40 ภาพ วาดโยไคญี่ปุ่นอย่างคิทสึเนะและคัปปะในสไตล์อนิเมะน่ารัก นั่งจิบลาเต้กับมัทฉะในคาเฟ่ ระบายบนแท็บเล็ตหรือพิมพ์ออกมาระบายก็ได้ น่ากลัวน้อย น่ารักเยอะ เหมาะกับฮาโลวีนของคนที่ไม่ชอบผีจริงจัง
แล้วคุณล่ะ กลัวผีตัวไหนที่สุด?
แบนชีจากไอร์แลนด์ โยไคจากญี่ปุ่น หรือผีไทยที่ได้ยินมาตั้งแต่เด็ก คอมเมนต์บอกเราใต้บทความนี้ และแชร์ให้เพื่อนที่กำลังเตรียมชุดฮาโลวีนได้เลย
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ฮาโลวีนมาจากไหน
มาจากเทศกาลซาวิน (Samhain) วันขึ้นปีใหม่ของชาวเคลต์ ซึ่งจัดตั้งแต่พระอาทิตย์ตกวันที่ 31 ตุลาคมถึงพระอาทิตย์ตกวันที่ 1 พฤศจิกายน
คำว่า Halloween แปลว่าอะไร
มาจาก All Hallows' Eve คือคืนก่อนวันสมโภชนักบุญทั้งหลาย (1 พฤศจิกายน)
ทำไมต้องแกะฟักทอง
เดิมชาวไอร์แลนด์และสกอตแลนด์แกะหัวผักกาดเพื่อไล่วิญญาณร้ายตามนิทานแจ็กขี้เหนียว เมื่อผู้อพยพนำธรรมเนียมนี้ไปอเมริกา ฟักทองจึงกลายเป็นสัญลักษณ์แทน
แบนชีคือผีอะไร
เป็นวิญญาณหญิงในตำนานไอริช เชื่อกันว่าเสียงกรีดร้องของเธอเป็นลางบอกการจากไปของคนในครอบครัว
แหล่งข้อมูล: National Geographic · HISTORY.com
หนังสือที่แนะนำในบทความนี้เป็นผลงานของทีม ChatStick ดูหนังสือทั้งหมดได้ที่ ChatStick Team บน Google Play Books
ความคิดเห็น