มารี กูรี 159 ปี: เรื่องน่ารู้หญิงผู้ได้โนเบล 2 สาขา

วันที่ 7 พฤศจิกายนของทุกปีคือวันเกิดของนักวิทยาศาสตร์หญิงที่คนทั้งโลกรู้จัก ปี 2026 นี้ครบ 159 ปีชาตกาลของ มารี กูรี (Marie Curie) ผู้หญิงคนแรกที่ได้รับรางวัลโนเบล และเป็นผู้หญิงคนเดียวที่ได้โนเบลในสองสาขาวิทยาศาสตร์ ทั้งฟิสิกส์และเคมี เรื่องราวของเธอไม่ได้มีแค่สูตรและธาตุ แต่เต็มไปด้วยความมุ่งมั่น ความรัก และการทดลองแบบ “นักสืบ” ที่เปลี่ยนวิทยาศาสตร์ไปตลอดกาล วันนี้เราสรุปเรื่องน่ารู้ที่อ่านเพลิน ๆ แต่ได้ความรู้แน่นมาให้แล้ว

สรุปสั้น: มารี กูรี เกิด 7 พ.ย. 1867 ที่วอร์ซอ (โปแลนด์) ย้ายไปเรียนที่ซอร์บอนน์ ปารีส ปี 1898 เธอและปีแยร์ กูรี ค้นพบธาตุ “พอโลเนียม” และ “เรเดียม” ได้โนเบลฟิสิกส์ปี 1903 (ร่วมกับปีแยร์และอองรี แบ็กเรล) และโนเบลเคมีปี 1911 คนเดียว งานของเธอคือรากฐานของความรู้เรื่องกัมมันตภาพรังสีที่ยังอยู่ในบทเรียนเคมี–ฟิสิกส์ ม.ปลาย ทุกวันนี้

จากเด็กสาว “มันยา” แห่งวอร์ซอ สู่นักศึกษาซอร์บอนน์

มารี กูรี มีชื่อเดิมว่า มาเรีย สกวอดอฟสกา (Maria Skłodowska) คนในครอบครัวเรียกเธอว่า “มันยา” เธอเป็นลูกคนสุดท้องในบรรดาพี่น้อง 5 คน พ่อและแม่เป็นครูทั้งคู่ เธอเรียนจบมัธยมตั้งแต่อายุ 15 ปีด้วยผลการเรียนเกียรตินิยมสูงสุด แต่ชีวิตไม่ได้ง่ายนัก เพราะสูญเสียแม่ไปตั้งแต่ยังเด็ก และต้องทำงานเป็นครูพี่เลี้ยงและติวเตอร์เพื่อหาเงิน

ปี 1891 ตอนอายุ 24 ปี เธอย้ายไปปารีสเพื่อเรียนคณิตศาสตร์และฟิสิกส์ที่มหาวิทยาลัยซอร์บอนน์ และเปลี่ยนชื่อเป็น “มารี” ตั้งแต่นั้น ที่น่ารักคือเป้าหมายแรกของเธอคือได้ใบประกาศเป็นครูแล้วกลับไปสอนที่โปแลนด์ แต่โชคชะตาพาเธอไปพบ ปีแยร์ กูรี นักฟิสิกส์ชาวฝรั่งเศส ในปี 1894 และแต่งงานกันในปีถัดมา

ปี 1898: สองนักสืบกับธาตุใหม่ 2 ตัว

ช่วงนั้นอองรี แบ็กเรล เพิ่งพบในปี 1896 ว่าสารประกอบยูเรเนียมปล่อย “รังสีลึกลับ” ออกมาได้เอง มารีเลือกเรื่องนี้เป็นหัวข้อวิทยานิพนธ์ และพบว่าธาตุทอเรียมก็มีสมบัตินี้ด้วย เธอเรียกปรากฏการณ์นี้ว่า radioactivity หรือ “กัมมันตภาพรังสี” ที่เราเรียนกันในห้องเรียนนั่นเอง

ปีแยร์ถึงกับพักงานวิจัยผลึกของตัวเองมาช่วยภรรยาทำ “งานสืบสวน” ต่อ จนในปี 1898 ทั้งคู่ประกาศการค้นพบธาตุใหม่ 2 ตัว

• พอโลเนียม (Polonium, Po): ตั้งชื่อตามประเทศโปแลนด์ บ้านเกิดของมารี มีเลขอะตอม 84

• เรเดียม (Radium, Ra): ตั้งชื่อจากคำละตินที่แปลว่า “รังสี” ทั้งคู่สกัดเรเดียมคลอไรด์ได้สำเร็จในปี 1902 หลังจากแยกแร่พิตช์เบลนด์ทีละประมาณ 20 กิโลกรัม และซื้อกากแร่จากโรงงานในออสเตรียมาหลายตัน

ลองนึกภาพการกวนหม้อแร่หนัก ๆ ในโรงเก็บของที่ไม่ได้มีอุปกรณ์ทันสมัย เพื่อให้ได้สารบริสุทธิ์เพียงน้อยนิด นี่คือความอดทนระดับตำนานจริง ๆ

โนเบล 2 ครั้ง 2 สาขา และ “ครั้งแรก” อีกมากมาย

• ปี 1903 – โนเบลสาขาฟิสิกส์: ร่วมกับอองรี แบ็กเรล และปีแยร์ กูรี จากงานด้านรังสี ทำให้มารีเป็นผู้หญิงคนแรกที่ได้รับรางวัลโนเบล ปีเดียวกันเธอยังสำเร็จปริญญาเอกสาขาฟิสิกส์ด้วย

• ปี 1906: ปีแยร์เสียชีวิตจากอุบัติเหตุ มารีรับตำแหน่งศาสตราจารย์แทนสามี และกลายเป็นศาสตราจารย์หญิงคนแรกของมหาวิทยาลัยแห่งนี้

• ปี 1911 – โนเบลสาขาเคมี: ได้รับเพียงคนเดียว จากการค้นพบและศึกษาธาตุเรเดียมและพอโลเนียม

• หลังปี 1911: ซอร์บอนน์สร้างสถาบันเรเดียมแห่งแรก มีห้องแล็บวิจัยกัมมันตภาพรังสีที่มารีเป็นผู้อำนวยการ และห้องแล็บวิจัยการรักษามะเร็ง

ความสำเร็จยังส่งต่อถึงรุ่นลูก เพราะ อีแรน โฌลีโย-กูรี ลูกสาวคนโต ได้รับโนเบลเคมีปี 1935 ร่วมกับสามีจากการสังเคราะห์ธาตุกัมมันตรังสีชนิดใหม่ ครอบครัวกูรีจึงเป็นครอบครัวที่มีผู้ได้โนเบลมากที่สุดครอบครัวหนึ่งของโลก

ฮีโร่สงครามกับรถเอกซเรย์ “Petites Curies”

ช่วงสงครามโลกครั้งที่ 1 มารีไม่ได้อยู่แค่ในห้องแล็บ เธอนำความรู้มาสร้างหน่วยเอกซเรย์เคลื่อนที่ที่คนเรียกกันว่า “Petites Curies” (กูรีน้อย) ซึ่งพร้อมใช้งานตั้งแต่เดือนตุลาคม 1914 และออกไปช่วยถ่ายภาพเอกซเรย์ให้ทหารบาดเจ็บพร้อมกับอีแรน ลูกสาววัย 17 ปี ช่วยให้แพทย์มองเห็นสิ่งที่อยู่ในร่างกายและวางแผนรักษาได้ดีขึ้น

ในยุคนั้นยังไม่มีใครเข้าใจอันตรายของรังสีดีนัก มารีทำงานกับสารกัมมันตรังสีมาตลอดชีวิตและเสียชีวิตเมื่อ 4 กรกฎาคม 1934 ที่ฝรั่งเศส บทเรียนนี้เองที่ทำให้ทุกวันนี้เรามีมาตรฐานความปลอดภัยทางรังสีที่เข้มงวด และในปี 1995 ร่างของเธอและปีแยร์ได้รับการย้ายไปไว้ที่วิหารป็องเตอง (Panthéon) ในปารีส โดยมารีเป็นผู้หญิงคนแรกที่ได้รับเกียรตินี้จากผลงานของตัวเอง

อยากรู้ลึกกว่านี้? เรื่องธาตุ ตารางธาตุ และกัมมันตภาพรังสีที่มารี กูรีบุกเบิก ยังเป็นเนื้อหาสำคัญในวิชาเคมี ม.ปลาย ถ้าน้อง ๆ อยากทบทวนให้เป็นระบบ ลองดู Chem Memo เคมีจำง่าย ม.4–6 eBook จากทีม ChatStick บน meb สรุปเคมี ม.ปลาย 13 บท 65 บทเรียน มี Mind Map เต็มหน้าทุกบท การ์ดคอนเซปต์ 148 ใบ และข้อสอบรวม 437 ข้อพร้อมเฉลยคำอธิบาย แถมภาคผนวกตารางธาตุ 118 ธาตุให้เปิดหาพอโลเนียมกับเรเดียมได้ทันที

Chem Memo เคมีจำง่าย ม.4–6 โดย ChatStick Team (eBook บน meb)

ดู Chem Memo บน meb

5 วิธีเรียนวิทยาศาสตร์แบบมารี กูรี ที่ใช้ได้จริงวันนี้

1. ตั้งคำถามต่อจากสิ่งที่คนอื่นค้นพบ: มารีต่อยอดจากงานของแบ็กเรล ลองอ่านบทเรียนแล้วถามต่อว่า “ถ้าเปลี่ยนตัวแปรนี้ จะเกิดอะไรขึ้น?”

2. จดบันทึกอย่างละเอียด: ทำสมุดสรุปของตัวเอง เขียนสูตร จุดที่เคยพลาด และตัวอย่างโจทย์ที่ทำผิดไว้ทบทวน

3. มองภาพรวมก่อนลงรายละเอียด: ใช้ Mind Map ดูว่าหัวข้อย่อยเชื่อมกันอย่างไร เช่น ตารางธาตุ → พันธะเคมี → ปฏิกิริยาเคมี

4. ทำงานเป็นทีม: มารีกับปีแยร์คือคู่หูวิจัย ชวนเพื่อนติวด้วยกันแล้วผลัดกันอธิบาย จะช่วยให้เข้าใจลึกขึ้น

5. อดทนกับงานที่ใช้เวลา: การสกัดเรเดียมใช้เวลาหลายปี การเตรียมสอบก็เช่นกัน แบ่งอ่านวันละบทเรียนสม่ำเสมอดีกว่าอัดคืนเดียว

ใครกำลังเตรียมสอบ A-Level เคมี การทำข้อสอบเสมือนจริงแบบจับเวลา แล้วกลับไปอ่านเฉลยคำอธิบายทุกข้อ เป็นวิธีที่ช่วยให้รู้จุดอ่อนของตัวเองได้เร็วที่สุด

คุณประทับใจเรื่องไหนของมารี กูรีมากที่สุด?

เป็นความพยายามสกัดแร่หลายตัน การได้โนเบล 2 สาขา หรือรถเอกซเรย์ช่วยทหาร? มาเล่าให้ฟังในคอมเมนต์ และถ้ามีเพื่อนที่ชอบวิทยาศาสตร์หรือกำลังเตรียมสอบเคมี อย่าลืมแชร์บทความนี้ให้เขาอ่านเป็นแรงบันดาลใจด้วยนะ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

มารี กูรี เกิดวันที่เท่าไร และเป็นคนชาติอะไร?

มารี กูรี เกิดวันที่ 7 พฤศจิกายน 1867 ที่กรุงวอร์ซอ ประเทศโปแลนด์ (ขณะนั้นอยู่ใต้การปกครองของจักรวรรดิรัสเซีย) ก่อนย้ายไปเรียนและทำงานที่ฝรั่งเศส ปี 2026 จึงครบ 159 ปีชาตกาล

มารี กูรี ได้รางวัลโนเบลกี่ครั้ง สาขาอะไร?

2 ครั้ง คือโนเบลสาขาฟิสิกส์ปี 1903 (ร่วมกับปีแยร์ กูรี และอองรี แบ็กเรล) และโนเบลสาขาเคมีปี 1911 (คนเดียว) เธอเป็นผู้หญิงคนแรกที่ได้โนเบล และผู้หญิงคนเดียวที่ได้โนเบลในสองสาขา

ธาตุที่มารี กูรีค้นพบมีอะไรบ้าง?

ในปี 1898 เธอและปีแยร์ค้นพบพอโลเนียม (Po เลขอะตอม 84 ตั้งชื่อตามโปแลนด์) และเรเดียม (Ra ตั้งชื่อจากคำละตินที่แปลว่ารังสี)

“Petites Curies” คืออะไร?

คือหน่วยเอกซเรย์เคลื่อนที่ที่มารี กูรีจัดตั้งในสงครามโลกครั้งที่ 1 พร้อมใช้งานตั้งแต่ตุลาคม 1914 เพื่อถ่ายเอกซเรย์ทหารบาดเจ็บ โดยมีอีแรน ลูกสาวของเธอร่วมทำงานด้วย

แหล่งข้อมูล: NobelPrize.org – Marie Curie Q&A · Britannica – Marie Curie · Marie Curie (UK) – Marie Curie the scientist · Physics Today – Marie Skłodowska Curie

หมายเหตุ: eBook ที่แนะนำในบทความนี้จัดทำโดยทีม ChatStick ดูหนังสือเตรียมสอบเล่มอื่น ๆ ของเราได้ที่ หน้าสำนักพิมพ์ ChatStick Team บน meb