รางวัลโนเบลครบ 125 ปี: 7 เรื่องน่ารู้ก่อนวันโนเบล 10 ธ.ค.
ทุกวันที่ 10 ธันวาคม สายตาของคนรักวิทยาศาสตร์ วรรณกรรม และสันติภาพทั่วโลกจะหันไปที่สตอกโฮล์มและออสโล แต่ปี 2569 นี้พิเศษกว่าทุกปี เพราะรางวัลโนเบลครบรอบ 125 ปี นับจากพิธีมอบรางวัลครั้งแรกเมื่อ 10 ธันวาคม 1901 รางวัลที่เริ่มต้นจากพินัยกรรมของนักประดิษฐ์วัตถุระเบิดคนหนึ่ง กลายมาเป็นเกียรติสูงสุดของนักวิทยาศาสตร์และนักเขียนได้อย่างไร มาย้อนดูเรื่องน่ารู้ที่หลายคนอาจยังไม่เคยรู้กัน
สรุปสั้น: รางวัลโนเบลมอบครั้งแรกเมื่อ 10 ธ.ค. 1901 ซึ่งตรงกับวันครบรอบ 5 ปีการเสียชีวิตของอัลเฟรด โนเบล ปี 2026 (2569) จึงครบ 125 ปีพอดี เงินรางวัลปีนี้เพิ่มเป็น 12 ล้านโครนาสวีเดนต่อสาขา (ปีแรกอยู่ที่ 150,782 โครนา) พิธีปีนี้ตรงกับวันพฤหัสบดีที่ 10 ธ.ค. ที่ออสโล (สาขาสันติภาพ) และสตอกโฮล์ม (สาขาอื่น ๆ) และที่หลายคนเข้าใจผิดคือ ไอน์สไตน์ไม่ได้โนเบลจากทฤษฎีสัมพัทธภาพ
1. จากชายผู้คิดค้นไดนาไมต์ สู่พินัยกรรมที่ทำให้ญาติตกใจ
อัลเฟรด โนเบล (1833–1896) เป็นนักเคมี วิศวกร และนักอุตสาหกรรมชาวสวีเดน เขาตั้งชื่อสิ่งประดิษฐ์ที่โด่งดังที่สุดของตัวเองว่า “ไดนาไมต์” มาจากคำกรีก dynamis ที่แปลว่าพลัง ตลอดชีวิตเขาจดสิทธิบัตรไว้มากกว่า 350 ฉบับ (หลายแหล่งระบุตัวเลข 355 ฉบับ) และไม่ได้มีแค่วัตถุระเบิด แต่ยังรวมถึงสิ่งประดิษฐ์อย่างไหมเทียมและหนังเทียมด้วย
ปี 1895 ระหว่างอยู่ที่ปารีส โนเบลเขียนพินัยกรรมฉบับใหม่ ให้นำทรัพย์สินส่วนใหญ่ซึ่งมีมูลค่ากว่า 31 ล้านโครนาในเวลานั้นไปลงทุน แล้วนำดอกผลมามอบเป็นรางวัลทุกปีแก่ผู้ที่สร้างประโยชน์สูงสุดต่อมนุษยชาติ เมื่อเขาเสียชีวิตที่ซานเรโม อิตาลี ในวันที่ 10 ธ.ค. 1896 และพินัยกรรมถูกเปิดอ่าน ญาติ ๆ ต่างตกใจที่ได้ส่วนแบ่งเพียงน้อยนิด ผู้จัดการมรดกต้องใช้เวลาถึง 4 ปีกว่าจะทำให้ทุกฝ่ายยอมทำตามเจตนารมณ์นี้
2. ตำนาน “พ่อค้าแห่งความตาย” จริงแค่ไหน?
เรื่องเล่ายอดนิยมคือ ในปี 1888 ลุดวิก โนเบล พี่ชายของอัลเฟรด เสียชีวิตที่เมืองคานส์ ประเทศฝรั่งเศส แต่หนังสือพิมพ์ฝรั่งเศสเข้าใจผิดว่าเป็นอัลเฟรด และฉบับหนึ่งพาดหัวข่าวมรณกรรมทำนองว่า “พ่อค้าแห่งความตายตายแล้ว” อัลเฟรดจึงได้อ่านว่าโลกอาจจดจำเขาแบบไหน สารานุกรมบริแทนนิกามองว่าเหตุการณ์แปลกประหลาดนี้น่าจะเป็นชนวนให้เขาคิดเรื่องการมอบมรดกเป็นรางวัล
แต่ต้องเล่าอย่างระวัง: โนเบลไม่เคยอธิบายเหตุผลของการตั้งรางวัลต่อสาธารณะ และ History.com ระบุว่านักประวัติศาสตร์ยังหาต้นฉบับข่าวมรณกรรมที่ว่านั้นไม่พบ เรื่องนี้จึงควรมองว่าเป็น “เรื่องเล่าที่มีเค้าจริง” มากกว่าข้อเท็จจริงที่พิสูจน์แล้ว
3. รางวัลแรกปี 1901: ใครคือผู้ชนะกลุ่มแรก
พิธีแรกจัดขึ้นในวันที่ 10 ธ.ค. 1901 โดยสาขาฟิสิกส์ เคมี สรีรวิทยาหรือการแพทย์ และวรรณกรรม มอบที่สตอกโฮล์ม ณ ราชบัณฑิตยสถานดนตรีแห่งสวีเดน ส่วนสาขาสันติภาพมอบที่คริสเตียเนีย ซึ่งเป็นชื่อเดิมของกรุงออสโล ผู้ได้รับรางวัลสายวิทยาศาสตร์กลุ่มแรก ได้แก่
ฟิสิกส์: วิลเฮล์ม คอนราด เรินต์เกน จากการค้นพบรังสีเอกซ์เมื่อ 8 พ.ย. 1895
เคมี: ยาโคบุส เฮนดริกุส ฟันต์ฮอฟฟ์ จากงานด้านพลศาสตร์เคมีและความดันออสโมซิสในสารละลาย
สรีรวิทยาหรือการแพทย์: เอมีล ฟอน เบห์ริง จากงานเซรุ่มบำบัด โดยเฉพาะการใช้รักษาโรคคอตีบ
เงินรางวัลปีแรกอยู่ที่ 150,782 โครนาต่อสาขา ส่วนปี 2026 มูลนิธิโนเบลประกาศเพิ่มเป็น 12 ล้านโครนาต่อสาขา (ราว 1.2 ล้านดอลลาร์สหรัฐ) เพิ่มขึ้น 1 ล้านโครนาจากปีก่อนเพื่อฉลองวาระ 125 ปี และถ้าสาขาใดมีผู้ได้รับหลายคน เงินก้อนนี้จะถูกแบ่งกัน
4. ไอน์สไตน์ไม่ได้โนเบลจาก “สัมพัทธภาพ”
หลายคนเชื่อว่าไอน์สไตน์ได้โนเบลจาก E=mc² หรือทฤษฎีสัมพัทธภาพ แต่ความจริงคือ เขาได้รับรางวัลฟิสิกส์ประจำปี 1921 สำหรับผลงานด้านฟิสิกส์ทฤษฎี และโดยเฉพาะการค้นพบกฎของปรากฏการณ์โฟโตอิเล็กทริก ซึ่งอธิบายว่าแสงทำให้อิเล็กตรอนหลุดออกจากผิวโลหะได้อย่างไร
เบื้องหลังสนุกกว่าที่คิด ไอน์สไตน์ถูกเสนอชื่อแทบทุกปีตั้งแต่ปี 1910 แต่ในปี 1921 ราชบัณฑิตยสถานวิทยาศาสตร์สวีเดนไม่มอบรางวัลฟิสิกส์ให้ใครเลย ส่วนหนึ่งเพราะกรรมการอาวุโสอย่างอัลวาร์ กุลล์สตรันด์ ไม่ยอมรับทฤษฎีสัมพัทธภาพ ปีต่อมานักฟิสิกส์ คาร์ล วิลเฮล์ม โอเซน เสนอชื่อไอน์สไตน์จากปรากฏการณ์โฟโตอิเล็กทริกแทน คณะกรรมการจึงตัดสินใจในเดือนพฤศจิกายน 1922 มอบรางวัลปี 1921 ที่ค้างไว้ให้ไอน์สไตน์ และรางวัลปี 1922 ให้นีลส์ บอร์ ไปพร้อมกัน
อยากรู้ลึกกว่านี้? ถ้าเรื่องไอน์สไตน์กับโนเบลทำให้อยากรู้จักตัวตนของเขามากขึ้น ลองอ่าน Einstein: Beyond Relativity อีบุ๊กภาษาอังกฤษ 95 หน้าจาก ChatStick Team ที่เล่าตั้งแต่วัยเยาว์ ผลงานชุดปี 1905 ที่เรียกกันว่า Annus Mirabilis บทบาทของเขาต่อทฤษฎีควอนตัม แนวคิดเชิงปรัชญา ไปจนถึงมรดกที่ทิ้งไว้ให้วงการฟิสิกส์ อ่านง่าย เหมาะทั้งคนรักวิทยาศาสตร์และคนที่อยากฝึกอ่านภาษาอังกฤษจากเรื่องจริง

5. เรื่องน่ารู้อีกนิดก่อนถึงวันโนเบล
โนเบลเศรษฐศาสตร์ไม่อยู่ในพินัยกรรม: ธนาคารกลางสวีเดน (Sveriges Riksbank) ก่อตั้งรางวัลนี้ในปี 1968 เนื่องในวาระครบ 300 ปีของธนาคาร มอบครั้งแรกปี 1969 ชื่อทางการจึงเป็นรางวัลด้านเศรษฐศาสตร์ “เพื่อรำลึกถึงอัลเฟรด โนเบล” ไม่ใช่หนึ่งในห้าสาขาดั้งเดิม
มารี กูรี ได้โนเบล 2 ครั้ง ต่างสาขา: ฟิสิกส์ปี 1903 และเคมีปี 1911 เป็นบุคคลแรกที่ได้รับรางวัลโนเบลสองครั้ง
10 ธันวาคมไม่ใช่วันบังเอิญ: พิธีทุกปีจัดในวันครบรอบการเสียชีวิตของโนเบล โดยสาขาสันติภาพจัดที่ศาลาว่าการกรุงออสโล ส่วนสาขาอื่นจัดที่ Stockholm Concert Hall แล้วตามด้วยงานเลี้ยงที่ศาลาว่าการกรุงสตอกโฮล์ม
เช็กลิสต์ตามวันโนเบล 10 ธ.ค. 2569 แบบคนรักความรู้
ดูออนไลน์: สัปดาห์โนเบล (Nobel Week) ช่วงต้นเดือนธันวาคมมีการบรรยายของผู้ได้รับรางวัล และหลายกิจกรรมสตรีมผ่าน nobelprize.org อย่าลืมว่าเวลาไทยเร็วกว่าสวีเดนและนอร์เวย์ 6 ชั่วโมงในช่วงฤดูหนาว
ฝึกภาษาจากคำประกาศเกียรติคุณ: ทุกรางวัลมีข้อความสั้น ๆ ภาษาอังกฤษว่าได้รางวัลเพราะอะไร ลองอ่านแล้วสรุปเป็นภาษาไทยหนึ่งประโยค เป็นแบบฝึกอ่านจับใจความที่ดีมาก
ชวนเด็ก ๆ ทำไทม์ไลน์โนเบล: เรินต์เกน (1901) → มารี กูรี (1903, 1911) → ไอน์สไตน์ (รางวัลปี 1921) แล้วให้เด็กเติมผู้ได้รับรางวัลคนที่ชอบเพิ่มเอง
อ่านชีวประวัตินักวิทยาศาสตร์สักเล่ม: ถ้ายังไม่รู้จะเริ่มจากใคร ลองดูรีวิว 6 หนังสือชีวประวัตินักวิทยาศาสตร์ผู้เปลี่ยนโลก ตั้งแต่นิวตันถึงฮอว์คิง
แยกเรื่องจริงกับตำนาน: เช่น เรื่องพ่อค้าแห่งความตาย หรือความเชื่อว่าไอน์สไตน์ได้โนเบลจากสัมพัทธภาพ ฝึกถามเสมอว่า “แหล่งข้อมูลคือใคร”
ถ้าคุณมอบรางวัลโนเบลได้ 1 รางวัล จะมอบให้ใคร?
จะเป็นนักวิทยาศาสตร์ที่คุณชื่นชม ครูที่เปลี่ยนชีวิตคุณ หรือสิ่งประดิษฐ์ที่คุณใช้ทุกวันก็ได้ บอกเราในคอมเมนต์ว่าคุณเลือกใครและเพราะอะไร แล้วแชร์บทความนี้ให้เพื่อนที่ชอบเรื่องวิทยาศาสตร์ไปอ่านต่อกันนะ
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
รางวัลโนเบลครบ 125 ปีเมื่อไหร่?
ครบ 125 ปีในวันที่ 10 ธันวาคม 2026 (พ.ศ. 2569) นับจากพิธีมอบรางวัลครั้งแรกเมื่อ 10 ธันวาคม 1901 ที่สตอกโฮล์มและคริสเตียเนีย (ออสโล)
ทำไมต้องมอบรางวัลวันที่ 10 ธันวาคม?
เพราะเป็นวันครบรอบการเสียชีวิตของอัลเฟรด โนเบล ซึ่งจากไปเมื่อ 10 ธันวาคม 1896 ที่ซานเรโม ประเทศอิตาลี
ไอน์สไตน์ได้รางวัลโนเบลจากผลงานอะไร?
ได้รางวัลฟิสิกส์ประจำปี 1921 จากผลงานด้านฟิสิกส์ทฤษฎี โดยเฉพาะการค้นพบกฎของปรากฏการณ์โฟโตอิเล็กทริก ไม่ใช่ทฤษฎีสัมพัทธภาพ และคณะกรรมการตัดสินมอบให้จริงในปี 1922
เงินรางวัลโนเบลปี 2026 เท่าไหร่?
12 ล้านโครนาสวีเดนต่อสาขา (ราว 1.2 ล้านดอลลาร์สหรัฐ) เพิ่มขึ้น 1 ล้านโครนาจากปีก่อนในวาระครบ 125 ปี หากมีผู้ได้รับหลายคนในสาขาเดียวกัน เงินรางวัลจะถูกแบ่งกัน
แหล่งข้อมูล: NobelPrize.org – รางวัลแรก · NobelPrize.org – พิธีครั้งแรก 1901 · NobelPrize.org – เงินรางวัล 2026 · NobelPrize.org – มูลค่ารางวัล · NobelPrize.org – Nobel Week 2026 · NobelPrize.org – มารี กูรี · EBSCO Research Starters · Physics Today · Britannica – Alfred Nobel · History.com · Discover Magazine · Advanced Science News · Malay Mail (AFP) · Wikipedia – Economic Sciences
อีบุ๊กที่แนะนำในบทความนี้เป็นผลงานของทีม ChatStick — ดูอีบุ๊กทั้งหมดของ ChatStick Team บน Google Play Books
































ความคิดเห็น